Op deze vraag ga ik proberen een antwoord te vinden. Deze filosofie is niet toepasbaar op dieren die jong overlijden, dat is iets wat sowieso moeilijk te verwerken is. Vaak is dat ook onverwacht en plotseling. Het mag duidelijk zijn dat dat gevoelsmatig niet klopt en heel verdrietig is. Het gaat in deze blog over dieren die van ouderdom sterven op een respectabele leeftijd. Zo kunnen we het bij mensen gevoelsmatig beter plaatsen als iemand op hoge leeftijd overlijdt dan wanneer we een kind verliezen, iets wat moeilijk te accepteren is. Let op: ik maak hier op geen enkele wijze een hiërarchie in leed of vergelijk tussen hoeveelheid pijn of verdriet. Maar bij dierenverlies kan het, mede door de afhankelijke relatie en het zorgen-voor, voelen als het verlies van een kind. Het voelt in elk geval nooit als het verlies van een ouder. Maar er is nog een reden.

Met uitzondering van schildpadden en papegaaien leven onze dieren veel korter dan wij. Dit betekent dat wat voor je dier een vol en afgerond leven is, voor ons voelt als slechts een levensfase. ‘Toen de kinderen nog klein waren’ of ‘de tijd ik daar nog werkte of woonde…’ Toen mijn oude blinde kater Tinus op 19-jarige leeftijd overleed dacht ik: ‘hij kent mij nog van hoe ik was op mijn 25^e  en in Bussum woonde’. Dus je begraaft als het ware ook een levensfase van jezelf mee.

Maar in geen van die periodes werd je net zo snel ouder als je dier. Of kon je je dier altijd meenemen naar de volgende levensfase. De puppy- of kittentijd vloog om en voor je het wist waren daar die eerste grijze haren in de snoet. Heeft je dierenarts het ineens over je senior, terwijl jij denkt: ‘we zijn nog maar net begonnen’.

Ik heb, toen zich lichamelijke problemen bij mij aandienden, een tijd heel erg geworsteld met schuldgevoel. Want tja, als één hondenjaar staat voor zeven mensenjaren, dan is één dag geen grote wandeling gelijk aan een week lang je hond tekort doen. En dan gaan je gedachten met je aan de haal…want meer dan 1 dag en het is het equivalent van een maand en voor je het weet heb je je dieren een rotleven bezorgd. In die tijd begon ik na te denken over deze verschillende tijdspaden.

Want wij bekijken die waarde in tijd vanuit ons perspectief. We leggen het leven van ons dier langs onze lat van tijdsbeleving. Dit doen we niet bewust hoor, maar gevoelsmatig. Maar hoe zou het voelen vanuit je dier? Een week is nog steeds een week en een jaar een jaar. De tijd gaat niet sneller of langzamer lopen omdat hij korter leeft. Dus een dag overslaan is nog steeds een dag overslaan, geen week. Alleen als je een eendagsvlieg bent moet je goed opletten! Maar dan nog: die vlieg doorloopt een heel leven in 1 dag, van begin tot het eind. Onze dieren doorlopen het in hun eigen tijdspad, of je nu een hond, kat of paard bent. En wij hebben het onze.

Spijt of schuldgevoelens na euthanasie van jouw huisdier
Blog voor wie nu voor moeilijke beslissingen staat

Er zijn mensen die het moment van euthanasie niet betwijfelen en er vrede mee hebben. Er zijn ook mensen die de beslissing hebben genomen, maar diep van binnen nog steeds onzeker zijn of het de juiste was. En dan zijn er mensen die er volledig achter stonden, maar later beginnen te twijfelen. Herken jij je in één van deze situaties?

Ben ik niet te vroeg geweest? Ben ik niet te laat geweest? Had ik toch wel moeten behandelen of juist niet? Was het een egoïstische keuze? Heb ik teveel naar de dierenarts geluisterd en te weinig naar mijn gevoel? Heb ik me door mijn omgeving laten beïnvloeden?

Na het overlijden van je dier, door euthanasie maar ook bij beslissingen rondom behandelingen, kunnen beslissingen die je zorgvuldig hebt genomen  op een later moment gaan verschuiven. Plotseling of sluipend. Het was oh zo moeilijk maar het leek op dat moment het juiste besluit. En dan wordt achteraf deze beslissing een bron van twijfel en schuldgevoel.

Met de kennis van nu

Ons brein kan ons enorm plagen en heeft een heel lastige eigenschap: we kunnen achteraf niet helemaal meer terug naar wat we toen wisten. In de psychologie kennen we het begrip hindsight bias: de neiging om, zodra we weten hoe iets is afgelopen, die afloop achteraf voorspelbaarder te vinden dan hij vooraf werkelijk was. Het lijkt voor ons alsof we hádden kunnen weten wat er zou gebeuren. Achteraf zijn de signalen ineens heel duidelijk!

Maar toen je die beslissing moest nemen, beschikte je nog helemaal niet over die kennis…

Tegenfeitelijk denken

Naast de hindsight bias, speelt er vaak nog een psychologisch aspect: tegenfeitelijk denken. Dit betekent dat we een werkelijkheid bedenken die niet heeft plaatsgevonden. Als ik eerder naar de dierenarts was gegaan, had de Wit nog geleefd. Maar…dat wéten we helemaal niet. We kunnen helemaal niet weten hoe het dan was afgelopen, want het heeft niet plaatsgevonden.

Andersom gebeurt ook, hoe gek het ook klinkt: Als ik niet naar de dierenarts was gegaan dan had mijn dier nog geleefd. Klinkt dit raar? Het komt vaker voor dan je denkt. We hebben het hier niet over redelijke redeneringen, maar over een gevoel en dan is dit heel ‘logisch’. Ik ken meerdere oude mensen die niet naar het ziekenhuis willen omdat ‘ze dan altijd wat vinden en dan kom je er nooit meer uit’. Ik ben naar de dierenarts gegaan en ‘dus’ is hij nu dood…

En zo zijn er nog veel meer alternatieve waarheden te bedenken die het ons enorm lastig kunnen maken. Zélfs als we weten dat we tegenfeitelijk aan het denken zijn. Weten hoe je brein werkt, betekent nog niet dat je er immuun voor bent helaas. De Wit is in 2019 gestorven en ik sterf nog steeds af en toe een beetje als ik mijn gedachte weer eens begin met: wat als…

Waarom je jezelf een briefje zou moeten schrijven

Als je jezelf in een moeilijke situatie bevindt en je moet een beslissing nemen, dan is het een goed idee om een briefje aan jezelf te schrijven. Het hoeft geen heel dagboek te zijn. Schrijf op hoe de situatie is. Wat je ziet bij je dier. Wat de dierenarts zei. Wat de uitslagen en prognoses zijn. Wat je beweegredenen zijn. Wat die van anderen. Hoe je je voelt. Wat je weet en, indien mogelijk, wat je niet weet of beter: niet kan weten.

Dan heb je iets van jezelf uit die tijd. En je hebt iets om naar terug te keren als het je aanvliegt.

Nee, het is niet bedoeld als  briefje om te bewijzen dat je de juiste beslissing hebt genomen. En zéker niet om verdriet of schuldgevoel weg te redeneren. En het is ook niet zo dat wat je toen opschreef achteraf ineens de absolute waarheid is.

Maar wel om jezelf eraan te herinneren dat degene die toen moest beslissen niet beschikte over de kennis van degene die er later op terugkijkt. Je moest beslissen, voor jouw dier, terwijl je de afloop nog helemaal niet kende.

In alle onzekerheid waar je nu middenin zit, is dit iets kleins wat je voor jezelf kunt doen. En wat later van grotere waarde kan zijn dan je nu kunt weten. Want de toekomst voorspellen, dat kunnen we niet. We kunnen het alleen doen met wat we nu hebben. Laten we dat vastleggen.

©Wendi van Voorst (09-09-2026)

Dit bericht mag gedeeld worden, maar alleen in het geheel en met vermelding van mijn naam als auteur en  bij voorkeur via een link naar mijn website.

Ik hoef ook niet meer naar Lowlands

Wat dat zegt over mijn plezier in het leven nu? Niet veel. Toch zijn wij bij onze huisdieren vaak geneigd om de kwaliteit van leven af te meten aan waar ze vroeger plezier aan beleefden. Maar is dat wel terecht?

Onze dieren leven (helaas) veel korter dan wij en dat betekent dat zij hun levensfasen veel sneller doorlopen. Als mens kunnen wij dit mentaal en emotioneel niet altijd goed bijbenen. Ik heb hier al eerder een blog over geschreven: ‘Waarom het verliezen van een dier altijd te vroeg voelt’. Je kunt hem hierboven vinden.

Verliezen of aanpassen

Omdat het voor ons vaak veel te snel gaat, voelen we alles wat niet meer kan direct als verlies. Maar voor je dier betekent het vaak aanpassen. Zegt dit aanpassen dan dat de kwaliteit van leven in het geding is? Nee, niet per se. Maar je kunt ook niet zeggen dat het wél zo is.

Bij het bepalen van de levenskwaliteit, al dan niet aan de hand van Quality-of-Life schalen,  nemen we verschillende criteria mee. Eentje daarvan is meestal: ‘Heeft het dier nog plezier in dingen waar hij altijd plezier in had?’ Ik zou hier voorzichtig mee zijn. Een betere vraag is: ‘Heeft het dier nog plezier in dingen in zijn of haar leven?’ Waarbij je goed kijkt of je de aanpassing van je dier beoordeelt of je laat leiden door je eigen gevoel van verlies.

Anticiperend verdriet

Want dat kan een hele lastige emotie zijn. Wij moeten ons óók aanpassen en dat doen we natuurlijk graag, maar vaak vóelt het als verlies. Ook omdat wij als mens in ons hoofd zo gemakkelijk in de tijd reizen. Naar het verleden, toen alles nog anders was en wat je nu dus mist, en naar de toekomst, de dag waarop je afscheid zult moeten nemen. Het kan zelfs een gevoel van haast veroorzaken om er toch maar zoveel mogelijk uit te willen halen.